Trauma-experts over luchtverkeerstorens en splinters
Gepubliceerd op: 08 november 2018
We spraken twee trauma-experts, Leony Coppens en Arianne Struik, over hoe een trauma ontstaat, hoe hulpverleners en ouders/verzorgers met een trauma om kunnen gaan en wat de do’s en don’ts zijn als het gaat om getraumatiseerde kinderen. In dit artikel delen zij hun waardevolle inzichten met ons.
![](/uploads/block-images/584ed0285b952.jpg)
In de vorige editie van JF Magazine kon je een interview lezen met Lia Veenman over het belang om meer oog te hebben voor trauma's. Jeugdformaat heeft in samenwerking met Polikliniek Intermetzo (voorheen het HKJ) een project opgezet. Onderdeel hiervan zijn trainingen voor pleegouders, gezinshuisouders en hulpverleners van Jeugdformaat. Inmiddels hebben veel pleegouders en hulpverleners een training gevolgd waarin oog voor en omgaan met getraumatiseerde kinderen centraal stond.
trau·ma (de/het; v(m) en o; meervoud: trauma’s, traumata) (psychologie) hevige geestelijke aandoening die een stoornis veroorzaakt
Verwerken van emoties
Kinderen met een trauma hebben vaak moeite om hun emoties te reguleren. Wat is hiervan de oorzaak? Bij je geboorte heb je de aanleg om te leren hoe je je emoties kunt reguleren. Door ervaringen en sensitieve reacties van ouders op de emoties van hun kinderen leren kinderen steeds beter zelf hun emoties te reguleren. De cortex (mensenbrein), een deel van de hersenen dat zich in de loop van de kinderjaren ontwikkelt, speelt een belangrijke rol bij emotieregulatie.
”Ervaar je als kind op jonge leeftijd veel stress en krijg je onvoldoende steun van je ouders? Dan kan de stress de ontwikkeling van de hersenen verstoren en functioneert de cortex minder goed, vertelt Leony Coppens. “Ze kunnen hun emoties hierdoor minder goed reguleren. Kleine kinderen hebben dus hun ouders nodig om hun stress en emoties te reguleren.”
Arianne Struik: “Op het moment dat je als kind een overweldigende situatie meemaakt, dan kan het gebeuren dat de emoties die daarbij komen kijken, niet goed worden verwerkt. Deze onverwerkte ervaringen worden dan opgeslagen met de daaraan gekoppelde emoties.
Bij herinnering aan een gebeurtenis, komen de onverwerkte emoties weer boven. Op zo’n moment (her)beleeft een kind de heftige, onverwerkte emoties van toen opnieuw.”
![](/uploads/block-images/584ed06182338.jpg)
Boodschap aan kinderen en opvoeders
Zowel Arianne als Leony vindt het belangrijk dat kinderen en opvoeders vertrouwen krijgen. Opvoeders moeten het vertrouwen krijgen dat ze het goed doen. Kinderen moeten het vertrouwen hebben dat ze het ‘kunnen’.
“Je moet je als opvoeder realiseren dat, ook als kinderen het niet laten zien, de kans groot is dat er van binnen van alles gebeurt. Een kind kan nog steeds boos of verdrietig zijn, maar dat wil niet zeggen dat er niets verwerkt wordt“, vertelt Arianne. Leony vult haar aan: ”Herstel van een trauma vraagt om een lange adem. Ook al zie je nog geen verandering, die is toch gaande.” Kinderen zijn nooit de oorzaak van het trauma dat ze hebben opgelopen. Leony vindt daarom dat als je met getraumatiseerde kinderen praat, je ze een ontschuldigende en hoopvolle uitleg moet geven. “Ontschuldigend omdat kinderen vaak weinig grip hebben op hun eigen emoties en gedrag. Bij getraumatiseerde kinderen kan gedrag getriggerd worden door zintuigelijke prikkels die zij onbewust associëren met de traumatische gebeurtenis.
Een kind kan uit een onveilige situatie zijn, maar dat wil niet zeggen dat het kind zich ook veilig voelt. Je kunt met kinderen heel goed praten over welke gevoelens bij ‘toen’ en welke gevoelens bij ‘nu’ passen. Op die manier kun je hen ook leren met triggers om te gaan.” Het is voor opvoeders belangrijk te beseffen dat er een verschil is tussen fysieke en psychische veiligheid, dat onderstreept ook Arianne: ”Dat besef is heel belangrijk voor bijvoorbeeld pleegouders. Als je in de vrieskou zonder handschoenen aan een wandeling hebt gemaakt en je neemt daarna een warme douche, dan kan dat best pijn doen. Je kunt die situatie vergelijken met een situatie van een getraumatiseerd kind dat bij een pleeggezin komt.
Als je als kind verwaarloosd bent en je komt in een pleeggezin waar warmte en liefde is, dan is die overgang soms lastig. Geleidelijk van ‘koud’ naar ‘warm’ is de oplossing voor die koude handen. Dat geldt voor kinderen met een trauma, zij zijn soms bevroren in hun gevoelens.”
Estafettestokje
Ook zijn de twee trauma experts van mening dat de biologische ouders altijd een rol spelen. “Ook als ouders verslaafd zijn, psychische problemen hebben of in detentie zitten is het belangrijk dat zij onderdeel zijn van het verhaal. Zij moeten meegenomen worden in wat er met hun kind aan de hand is. Je kunt ouders, ook al hebben ze complexe problemen, heel goed uitleggen wat een trauma is en kunt ze helpen bij het onder controle houden van eigen emoties in het belang van hun kind“, vertelt Arianne.
Hulpverleners, pleegouders, opvoeders, biologische ouders, iedereen in de omgeving van het kind moet met elkaar in contact blijven. “Er met elkaar over praten, elkaar bevragen en je altijd blijven verplaatsen in het kind is heel belangrijk.” zegt Leony.
Arianne vertelt: “Hechting is als een estafettestokje, dat moet worden doorgegeven van hechtingsfiguur naar hechtingsfiguur. Bij veel van deze kinderen is het stokje niet meegekomen naar de huidige verzorgers/pleegouders, maar ergens blijven liggen. Het is dan zaak het stokje op te sporen en alsnog mee te krijgen zodat het kind zich ook de huidige verzorgers kan hechten.”
Dit artikel verscheen eerder in JM Magazine #26 en is geschreven door Renee van Duren, Judith Reuser en Tamarinde Brouwers
Speciaal voor onderwijsprofessionals
WIl je als leerkracht meer leren over hoe je kunt 'Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen' ? Bekijk dan ook onze gratis lezing >>>